Rozdział 11
Do kogo z czym: specjaliści, terapeuci i terapie
Z jakim problemem do kogo mam się zwrócić?
Specjaliści #
Neurolog #
- zaburzenia napięcia mięśniowego,
- układanie na jednej stronie,
- asymetria głowy,
- niechęć do leżenia na brzuchu,
- padaczka: leki,
- chwilowe „zawieszanie się”,
- opóźnienie rozwoju psychomotorycznego,
- inne niepokojące objawy związane z rozwojem: potykanie się, przewracanie się,
- bóle głowy, zwłaszcza silne, z bólem oka,
- zawroty głowy,
- zaburzenia integracji sensorycznej SI.
Hematolog #
- nieprawidłowe wyniki morfologii krwi i/lub rozmazu krwi,
- niedokrwistość,
- zaburzenia wchłaniania żelaza.
Gastroenterolog #
- objawy refluksu, częste ulewanie, sapka (ukryty refluks?),
- uczucie pieczenia (u starszych dzieci),
- przedłużająca się kolka niemowlęca,
- bóle brzucha,
- zaburzenia wypróżniania: zaparcia, biegunki, nieprawidłowy kolor i/lub konsystencja stolca,
- intensywny, nieprzyjemny zapach stolca,
- niestrawione resztki pokarmu w stolcu.
Nefrolog/urolog #
- nefrolog
- zakażenia układu moczowego, zwłaszcza nawracające,
- po zakażeniu układu moczowego z gorączką u niemowlęcia zapytaj pediatrę, czy potrzebna jest konsultacja nefrologa,
- urolog zajmuje się również leczeniem zabiegowym
- choroby zewnętrznych narządów płciowych (stulejka, wodniak, jądra, wnętrostwo, załupek),
- stany zapalne dróg moczowych,
- stany zapalne zewnętrznych narządów płciowych,
- zaburzenia pracy pęcherza (np. popuszczanie moczu, zaleganie moczu, moczenie nocne, dzienne),
- kamica układu moczowego,
- krwiomocz,
- torbiele nerek.
Specjalista chorób metabolicznych #
Przemiana materii, czyli metabolizm, obejmuje bardzo skomplikowane procesy biochemiczne, które regulowane są przez układ nerwowy, zespół enzymów, witamin i hormonów. Procesy te upodobniają organizm do wielkiego laboratorium. Jest ono precyzyjne, ale czasem jednak zawodzi, jak każdy, najlepszy nawet mechanizm. Nie trzeba tłumaczyć, że drobna „awaria”, jakiekolwiek zakłócenie w przemianie materii, zaburzenie metabolizmu któregoś ze związków, ma swoje patologiczne konsekwencje.
Objawy:
- utrzymująca się gorączka,
- wymioty, ulewania, biegunki,
- kwasica,
- hipo-/hiperglikemia,
- opóźnienie psychoruchowe, nieprawidłowe przybieranie na wadze, utrata masy ciała,
- obniżenie napięcia mięśniowego (wiotkie dziecko),
- drgawki,
- powiększenie narządów wewnętrznych: wątroby, śledziony,
- nieprawidłowy zapach dziecka: mysi, klonowy zapach moczu.
Endokrynolog #
- zaburzenia funkcji tarczycy (warto oznaczyć TSH, fT3, fT4),
- nadmierna masa ciała/otyłość/cukrzyca,
- za mały wzrost i/lub masa ciała w stosunku do wieku,
- zahamowanie przyrostu na siatce centylowej.
Okulista/optometrysta/ortoptysta/optyk/tyflopedagog #
- Okulista leczy oczy.
- Optometrysta bada wzrok, dobiera okulary i prowadzi terapię widzenia przy każdym zaburzeniu funkcji wzrokowych; u wcześniaka pierwszy jest zawsze okulista.
- Ortoptysta prowadzi ćwiczenia ortoptyczne, specjalizując się w leczeniu zeza i niedowidzenia. Diagnozuje zaburzenia widzenia obuocznego.
- Optyk wykonuje okulary.
- Tyflopedagog jest pedagogiem słabowidzących i niewidomych.
Audiolog/foniatra #
- niedosłuch,
- głuchota,
- zaburzenia mowy,
- chrypka,
- bezgłos,
- szumy uszne,
- zaburzenia połykania,
- zaburzenia równowagi,
- zawroty głowy,
- diagnostyka i wstępne leczenie:
- dysleksji,
- spektrum autyzmu, mutyzmu, logofobii (lęku przed mówieniem),
- jąkania.
Pedagog #
- Tyflopedagog jest pedagogiem słabowidzących i niewidomych.
- Surdopedagog to specjalista zajmujący się uczeniem, terapią, diagnozowaniem i wspomaganiem rozwoju dzieci i młodzieży słabosłyszącej i niesłyszącej.
- Oligofrenopedagog: opóźnienie intelektualne.
- Prowadzenie terapii indywidualnych, takich jak:
- gimnastyka korekcyjna,
- kształtowanie zachowań społecznych i właściwych zachowań,
- terapia wad wymowy przy współpracy z neurologopedą,
- usprawnianie i doskonalenie technik szkolnych ucznia.
Terapeuci i terapie #
Fizjoterapeuta #
To jeden z najważniejszych specjalistów w trudnym starcie dziecka z wyzwaniami rozwojowymi. We współpracy z pediatrą i neurologiem stanowi trzon wielowymiarowego wsparcia dla właściwego rozwoju dziecka. Początkowo mówimy o rozwoju psychofizycznym człowieka, a zatem nie oddzielamy rozwoju psychicznego od rozwoju ciała. Fizjoterapeuta będzie Twoim największym sprzymierzeńcem. Oczywiście, nie każde dziecko z wyzwaniami rozwojowymi musi być poddane terapii i nie da się działać niejako na zapas. Ale specjalista w tym zakresie nauczy Cię, jak najlepiej opiekować się Twoim dzieckiem, jak je przewijać, masować, jak się z nim bawić. Dzięki temu też możesz właściwie stymulować i torować prawidłowy rozwój Twojego dziecka. Pokaże też, co obserwować, a co powinno stanowić sygnał do interwencji. Pytaj, szukaj i znajdź takiego, który Cię słucha, słucha potrzeb Twojego dziecka i który za nim podąża.
Każdy wcześniak powinien po wypisie trafić do fizjoterapeuty i neurologa. Czy potrzebna jest rehabilitacja i jak częsta, oceni specjalista. Najlepiej, gdy opieka fizjoterapeuty zaczyna się już na oddziale, a po wypisie jest kontynuowana.
Możesz wybierać z różnych form rehabilitacji, to do Ciebie należy ostateczna decyzja, pamiętaj jednak, że najważniejsze są dobro i komfort Twojego dziecka. Najważniejszym czynnikiem wspierającym rozwój są pozytywne doświadczenia, a zatem ważne jest, aby terapeuta w początkowej fazie współpracy z Twoim dzieckiem przede wszystkim nawiązał z nim relację. Ponadto ćwiczenia powinny mieć formę zabawy, powinny być ciekawe i wciągające dla Twojego malucha. Stanowczo należy się sprzeciwić przestarzałym teoriom, że dzieci podczas rehabilitacji muszą płakać i że tylko wtedy mamy pewność, że ona działa. To szkodliwe przekonanie, które silnie zaburza poczucie bezpieczeństwa dziecka oraz jego więź z rodzicem.
Terapeuta integracji sensorycznej (ang. Sensory Integration therapy, SI) #
Ma na celu pomoc dzieciom z zaburzoną lub zbyt wolno rozwijającą się umiejętnością integracji bodźców sensorycznych. O diagnozie i terapii SI porozmawiaj z neurologiem albo fizjoterapeutą. U małego dziecka najpierw liczy się fizjoterapia i wczesne wspomaganie rozwoju. Integracja sensoryczna jest to stan, w którym mózg odbiera wrażenia sensoryczne (zmysłowe) ze wszystkich układów zmysłowych (ze świata zewnętrznego oraz wrażeń pochodzących z wewnątrz organizmu), interpretuje je, segreguje oraz dostosowuje odpowiednią odpowiedź. Zadaniem terapeuty jest nauczenie dziecka, jak prawidłowo reagować na wrażenia zmysłowe, i oswojenie go z różnorodnością świata. Dodatkowo terapia sensoryczna rozwija zmysł równowagi oraz zdolności psychoruchowe dziecka, czyli innymi słowy wspomaga jego rozwój.
Neurologopeda i logopeda #
Neurologopeda jest specjalistą zajmującym się diagnozą oraz terapią zaburzeń mowy i komunikacji pochodzenia neurologicznego.
Pracuje z pacjentami z uszkodzeniami i dysfunkcjami ośrodkowego układu nerwowego, małymi dziećmi z obciążonym okresem ciążowym i okołoporodowym, zespołami genetycznymi, dziećmi z opóźnionym rozwojem mowy, zaburzeniami mowy i komunikacji oraz osobami dorosłymi z zaburzeniami mowy o podłożu neurologicznym. Poza tym neurologopeda zajmuje się diagnozą i terapią funkcji pokarmowych u dzieci i osób dorosłych.
Z neurologopedą warto skonsultować się, gdy:
- dziecko jest z tzw. grupy ryzyka, tzn. ciąża nie przebiegała prawidłowo, dziecko jest wcześniakiem, było karmione sondą lub spędziło dużo czasu w inkubatorze,
- ma zdiagnozowane (bądź występuje ich podejrzenie) zaburzenia ze spektrum autyzmu, afazję, zaburzenia neurologiczne czy wady genetyczne,
- dziecko ma problemy z jedzeniem, odmawia przyjmowania pokarmów, nie toleruje określonych konsystencji,
- nadmiernie się ślini, ma zawsze uchyloną buzię, nie oddycha przez nos,
- nie mówi, mimo że już powinno, nie kontaktuje się z otoczeniem, nie reaguje na swoje imię, nie pokazuje paluszkiem, nie wykazuje zainteresowania osobami najbliższymi.
Logopeda #
Logopeda wspiera dziecko w kształtowaniu prawidłowej wymowy, udziela też wskazówek rodzicom, jak należy z maluchem pracować w domu, aby osiągać lepsze efekty terapii. Może też pomagać dorosłym pacjentom pracować nad wyrazistością wymowy oraz usuwać jej zaburzenia.
Gdy tylko zaobserwujemy któryś z poniższych objawów, należy skonsultować się z logopedą (u wcześniaka: wiek korygowany):
- około 9. miesiąca wieku korygowanego dziecko nadal nie gaworzy,
- ponad roczne dziecko nadal nie wypowiada pojedynczych wyrazów i sylab,
- trzylatek nie realizuje prawidłowo głosek: p, b, m, p', b', m', f, w, f', w', ś, ź, ć, dź, ń, k, g, k', g', ch, t, d, n, l, l', j, ł oraz ma problemy z artykulacją samogłosek ustnych i nosowych, poza tym ma ubogi zasób słownictwa i mówi bardzo niewyraźnie „po swojemu”, w tym wieku niepokojący jest również brak prostych zdań,
- czterolatek zastępuje głoski syczące ciszącymi, zamiast r mówi j, zamienia głoski dźwięczne na bezdźwięczne, np.: d na t (zamiast dom, tom),
- sześciolatek ma problemy z rozróżnianiem słuchowym głosek, które podobnie brzmią, np. zamiast bułka czyta i pisze półka czy zamiast koza czyta i pisze kosa, nadal ma trudność z prawidłową realizacją głosek szumiących i/lub głoski r, zacina się,
- dziecko (bez względu na wiek) ma problem z oddychaniem, np. oddycha przez buzię zamiast nosem, z połykaniem, występują nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów artykulacji lub ich ruchomości, wsuwa język między zęby podczas artykulacji,
- ma trudności z czytaniem i pisaniem (starsze dzieci).