Przejdź do treści
Przewodnik W Punkt Wcześniak po wypisie. Co dalej?

Rozdział 9

Pierwsza pomoc

Zanim zaczniesz #

Jeżeli COKOLWIEK w zachowaniu dziecka Cię niepokoi, skontaktuj się z lekarzem. Nie ma niepotrzebnych telefonów: lepiej zadzwonić raz za dużo, niż przeoczyć początek choroby. Ty znasz swoje dziecko najlepiej.

Resuscytację warto regularnie ćwiczyć na lalce lub misiu, krok po kroku, aż wejdzie w rękę. Gdy będzie potrzebna, zadziałasz odruchowo, bez paniki.

Resuscytacja w rytmie 30:2 to wersja dla osób bez kursu pierwszej pomocy u dzieci. To ściąga, nie kurs, nie zastępuje szkolenia z pierwszej pomocy ani oceny lekarza.

9.1. Kiedy BEZWZGLĘDNIE dzwonić na pogotowie (112) #

  1. Drgawki (drżenia po przytuleniu i okryciu mijają, drgawki nie; przy wątpliwościach dzwoń)
  2. Wiotczenie lub sztywnienie ciała
  3. Utrata przytomności, zwłaszcza po urazie lub upadku
  4. Dziecko nie reaguje, nie da się go dobudzić
  5. Bezdech, zakrztuszenie, zasinienie warg albo twarzy. Każda przerwa w oddechu dłuższa niż 20 sekund albo z sinieniem: dzwoń 112
  6. Nasilona duszność. Poznasz ją po stękaniu (krótki, jęczący dźwięk przy każdym wydechu) i po pracy dodatkowych mięśni oddechowych: przy wdechu skóra zapada się między żebrami, pod żebrami i w dołku nad mostkiem, a skrzydełka nosa się rozszerzają
  7. Połknięcie substancji toksycznej lub ciała obcego (zwłaszcza z wymiotami, kaszlem)
  8. Uporczywe wymioty, zwłaszcza z biegunką; nie da się dziecka napoić
  9. Nagły, silny ból brzucha, brak stolca, zwłaszcza z wymiotami
  10. Masywny krwotok, poważne zranienie, silny uraz
  11. Wyziębienie, udar cieplny
  12. Bardzo silna reakcja alergiczna
  13. Mocne poparzenia (wrzątek, gorący rosół…)
  14. Porażenie prądem

Pilne badanie lekarskie teraz (to nie zawsze 112)

  1. Dziecko poniżej 3 miesięcy (u wcześniaka: wieku korygowanego) z temperaturą 38,0°C lub wyższą wymaga pilnego badania teraz. Nie czekaj do końca dnia. Jedź także w nocy (izba przyjęć, SOR), nawet gdy dziecko wygląda dobrze.
  2. Temperatura poniżej 36,0°C u niemowlęcia: zmierz jeszcze dwa razy w ciągu 10 minut, ale nie odkładaj przez to pomocy. Potwierdzony niski wynik wymaga pilnej oceny lekarza.

Do pediatry jeszcze dziś

  1. Gorączka nie spada mimo leku w dawce na wagę: lekarz jeszcze dziś. Do tego wiotkość, sinienie, drgawki, wysypka, która nie blednie pod dociśniętą szklanką, albo trudność w oddychaniu: 112.
  2. Dziecko jest senne bardziej niż zwykle, ale się budzi; odmawia jedzenia.
  3. Dziecko pomija 2 kolejne karmienia.
  4. Żółtaczka wraca albo się nasila, albo stolce są białe.
  5. Przerwa w oddechu od 10 do 20 sekund bez sinienia: zapisz i zgłoś pediatrze dziś. Krótsze przerwy, do około 10 sekund, po których dziecko samo oddycha i nie zmienia koloru: obserwuj.

Pamiętaj

  1. Pogotowie to nie pomoc doraźna, przy łagodnych objawach lepszy jest kontakt z pediatrą, który zna dziecko.
  2. Jeśli czujesz, że dzieje się coś poważnego, a nie możesz złapać lekarza, dzwoń. Dyspozytor dopyta i zdecyduje.
  3. Pogotowie można wezwać nawet z zablokowanego telefonu.

9.2. Jak rozmawiać z dyspozytorem #

  1. Przedstaw się i od razu podaj ADRES, gdyby rozmowa się urwała, karetka i tak wyjedzie.
  2. Powiedz, co się stało: zachorowanie (duszność, drgawki…), wypadek, uraz, oparzenie.
  3. Podaj informacje o dziecku: wiek, choroby, zaburzenia, przebyte zabiegi; czy jest przytomne, czy reaguje, czy się rusza, czy oddycha; obrażenia; na co się skarży.
  4. Odpowiadaj cierpliwie na WSZYSTKIE pytania, każde ma pomóc Twojemu dziecku.
  5. Zapytaj, jak jeszcze możesz pomóc dziecku do przyjazdu karetki.
  6. Słuchawkę odkłada dyspozytor, nie Ty. Czekaj, aż zakończy rozmowę.
  7. Dobra praktyka: kartka z danymi dziecka (wiek, choroby, leki) + numer 112 na lodówce.

9.3. Wieźć samodzielnie czy czekać na karetkę? #

NIGDY nie wieź dziecka samodzielnie

  1. po wypadku, gdzie działały duże siły (wypadek drogowy, upadek z wysokości)
  2. po urazie głowy
  3. gdy dziecko straciło przytomność, nawet na chwilę
  4. przy niepokojących objawach (niepamięć zdarzenia, objawy wstrząsu, silny ból)
  5. gdy stan może się nagle pogorszyć
  6. gdy jesteś w takim stresie, że nie skupisz się na jeździe
  7. Masz wątpliwości? Zadzwoń pod 112 i ZAPYTAJ dyspozytora, czy możesz wieźć dziecko samodzielnie. To ma być jego decyzja, nie Twoja.

9.4. Ocena stanu: schemat ABCD #

  1. A (airway): sprawdź, czy drogi oddechowe są drożne, jeśli nie, udrożnij.
  2. B (breathing): sprawdź ODDECH przez 10 sekund (widzę, czuję, słyszę). Brak oddechu → resuscytacja.
  3. C (circulation): sprawdź, czy nie ma krwawień zewnętrznych, zatamuj; oceń kolor i temperaturę skóry, okryj.
  4. D (disability): oceń przytomność (reakcja na głos, dotyk).
  5. Zasada: jest ODDECH: OK. Brak ODDECHU: nagłe zatrzymanie krążenia. Nie szukaj tętna, liczy się tylko oddech.
  6. Jeśli w ciągu 10 sekund nie widzisz normalnego oddechu albo masz wątpliwość, zacznij resuscytację.

9.5. Resuscytacja niemowlęcia (do 1. roku) #

  1. Sprawdź przytomność: dotykaj stópki, głowy, poklep, włóż palec w dłoń, czy zaciśnie.
  2. WOŁAJ O POMOC: druga osoba wezwie karetkę i zmieni Cię przy resuscytacji. Nikogo nie ma w pobliżu, a telefon masz przy sobie? Zadzwoń na 112 od razu, włącz głośnik, połóż telefon obok i działaj dalej.
  3. Odsłoń klatkę piersiową (ale nie trać czasu, w razie czego uciskaj przez koszulkę).
  4. Dłoń na czole, palce na twardej części brody, delikatnie wyprostuj głowę (nie odchylaj mocno).
  5. Zbadaj oddech 10 s: policzek i ucho przy ustach, patrz na klatkę piersiową.
  6. Brak oddechu → 5 oddechów ratowniczych: obejmij usta I NOS, każdy oddech ok. 1 s, spokojnie, nie na siłę.
  7. 30 uciśnięć dwoma kciukami: obejmij klatkę dłońmi, kciuki na dolnej połowie mostka (w miarę możliwości jeden na drugim), uciskaj szybko i mocno na 1/3 głębokości klatki, potem 2 oddechy.
  8. Bez telefonu przy sobie: po 1 minucie resuscytacji idź zadzwonić na 112 i od razu wracaj do 30:2. „Bez telefonu” znaczy, że telefon został w innym pokoju albo w torbie.
  9. Kontynuuj do przyjazdu pogotowia albo powrotu oddechu.

Kiedy wolno przerwać

  1. gdy lekarz/ratownik przejmuje resuscytację
  2. gdy całkiem opadniesz z sił i nie dasz rady dalej; jeśli jest druga osoba, zmieniajcie się co 2 minuty
  3. gdy widzisz oznaki życia (oddech, ruch ręką, otwarcie oczu, kaszel, płacz) → skontroluj oddech i działaj dalej wg wyniku

9.6. Resuscytacja dziecka 1–12 lat #

  1. Sprawdź przytomność i wołaj o pomoc. Nikogo nie ma w pobliżu, a telefon masz przy sobie? Zadzwoń na 112 od razu, włącz głośnik i działaj dalej. Udrożnij drogi oddechowe: dłoń na czole, odchyl głowę, unieś brodę.
  2. Zbadaj oddech przez 10 s.
  3. Brak oddechu → 5 oddechów: zatkaj nos, wdmuchuj spokojnie do uniesienia klatki piersiowej.
  4. 30 uciśnięć NASADĄ dłoni na dolnej połowie mostka, na 1/3 głębokości klatki piersiowej.
  5. 2 oddechy i dalej rytm 30:2.
  6. Bez telefonu przy sobie: po 1 minucie wezwij pogotowie, czyli idź zadzwonić na 112, wróć i kontynuuj do skutku lub przyjazdu karetki. „Bez telefonu” znaczy, że telefon został w innym pokoju albo w torbie.

9.7. Dziecko nieprzytomne: pozycja boczna #

  1. Nieprzytomny = nie reaguje na głos, dotyk ani ból; mięśnie wiotkie. Na plecach język zapada się i blokuje oddech.
  2. Niemowlę ułóż na boku (np. na swoich rękach), starsze dziecko w pozycji bocznej ustalonej.
  3. NIGDY nie podkładaj poduszki ani ubrania pod głowę nieprzytomnego „dla wygody”, to zagraża życiu.
  4. Okryj (najlepiej folią ratunkową), wezwij pogotowie.
  5. Kontroluj oddech PRZYNAJMNIEJ raz na minutę.
  6. Jeśli dziecko się poruszy, skrzywi, zapłacze, nie jest nieprzytomne.

9.8. Zakrztuszenie niemowlęcia #

  1. Jeśli niemowlę KASZLE: nie przeszkadzaj, obserwuj (połóż na boku lub na swoim przedramieniu) i skontaktuj się z lekarzem.
  2. Nie usuwaj niczego z gardła „na ślepo”.
  3. Kaszel nieskuteczny → wołaj o pomoc i dzwoń na 112: niech zadzwoni druga osoba. Nikogo nie ma w pobliżu, a telefon masz przy sobie? Zadzwoń od razu, włącz głośnik, połóż telefon obok i działaj dalej.
  4. 5 uderzeń nasadą dłoni między łopatki: niemowlę leży brzuchem na Twoim przedramieniu, głową w dół. Dłonią podtrzymuj głowę za żuchwę, nie uciskaj szyi. Przed obrotem na plecy zajrzyj do buzi.
  5. Potem 5 uciśnięć klatki piersiowej dwoma kciukami: połóż niemowlę na plecach na swoich kolanach, głową niżej niż tułów, obejmij klatkę dłońmi, kciuki na dolnej połowie mostka, w miarę możliwości jeden na drugim.
  6. Powtarzaj na zmianę 5+5 do wykrztuszenia albo utraty przytomności.
  7. Bez telefonu przy sobie: po 1 minucie idź zadzwonić na 112 i od razu wracaj do 5+5. „Bez telefonu” znaczy, że telefon został w innym pokoju albo w torbie.
  8. Utrata przytomności/wiotkość → 5 oddechów ratowniczych, potem 30 uciśnięć : 2 oddechy.
  9. Oddechy mogą nie unosić klatki, wykonuj je mimo to: mogą przesunąć ciało obce. Prowadź resuscytację do przyjazdu pogotowia.

9.9. Zakrztuszenie starszego dziecka #

  1. Zapytaj: „możesz oddychać?”. Jeśli dziecko mówi i kaszle, TYLKO zachęcaj do kaszlu, nic więcej.
  2. Nie wytrząsaj dziecka za nogi, nie grzeb w gardle na ślepo.
  3. Kaszel nieskuteczny (cichy, dziecko czerwienieje, potem sinieje) → wołaj o pomoc i dzwoń na 112: niech zadzwoni druga osoba. Nikogo nie ma w pobliżu, a telefon masz przy sobie? Zadzwoń od razu, włącz głośnik, połóż telefon obok i działaj dalej.
  4. 5 uderzeń nasadą dłoni między łopatki (dziecko pochylone mocno w przód).
  5. Potem 5 uciśnięć nadbrzusza: pięść pod żebrami, uciskaj do siebie i ku górze.
  6. Powtarzaj na zmianę 5+5 do wykrztuszenia albo utraty przytomności.
  7. Bez telefonu przy sobie: po 1 minucie idź zadzwonić na 112 i od razu wracaj do 5+5. „Bez telefonu” znaczy, że telefon został w innym pokoju albo w torbie.
  8. Utrata przytomności → 5 oddechów, potem 30:2 do przyjazdu pogotowia.

Warto wiedzieć

  1. Częste przyczyny: monety, baterie, drobne zabawki, agrafki. Bateria-guzik = zawsze pilnie szpital.

9.10. Krwotok i opatrunek uciskowy #

  1. Połóż dziecko, unieś zranioną kończynę, mocno uciśnij miejsce krwawienia.
  2. Opatrunek uciskowy: jałowa gaza na ranę + mocny docisk ręką → owiń raz bandażem → połóż element uciskowy (np. zwinięty bandaż) → owiń mocno resztą.
  3. Raz założony opatrunek uciskowy zdejmuje TYLKO lekarz. Krew przesiąka? Załóż DRUGI opatrunek na pierwszy.
  4. Czekając na karetkę: komfort psychiczny (mów, przytulaj) i termiczny (okryj).
  5. UWAGA: opatrunku uciskowego NIE stosuje się na głowę (patrz: uraz głowy).

9.11. Uraz głowy i upadek #

Alarmowe objawy po urazie głowy (dzwoń)

  1. pogarszająca się przytomność, nadmierna senność
  2. utrata przytomności (zaraz po urazie albo w ciągu kilku godzin)
  3. nudności lub wymioty (więcej niż 3 razy)
  4. nierówne albo poszerzające się źrenice
  5. asymetria ruchów kończyn, drgawki, zaburzenia mowy lub widzenia
  6. dziecko nie pamięta, co się stało

Postępowanie

  1. Kontroluj przytomność i oddech, uspokajaj, wezwij pogotowie przy niepokojących objawach.
  2. Rana na głowie: opatrunek z DUŻEJ ilości gazy, który chłonie krew. NIE uciskowy.
  3. Mały uraz: schłodź miejsce, obserwuj.
  4. Krew z ucha/nosa po urazie + gęstszy biało-przezroczysty płyn = możliwe złamanie podstawy czaszki: opatrunek CHŁONĄCY (nie uciskowy) i natychmiast pogotowie.
  5. Dziecko zostaje w domu? Obserwuj 24 h (ustal dyżury z bliskimi), śpiące dłużej niż 4 h obudź i oceń kontakt, posiłki małe, a częściej, odpoczynek z głową uniesioną 30–45°.
  6. Nie obwiniaj się. Upadki się zdarzają, nie jesteś robotem. Po opanowaniu sytuacji pomyśl o dodatkowych zabezpieczeniach w domu.

9.12. Podejrzenie urazu kręgosłupa #

Zakładaj uraz kręgosłupa po

  1. upadku z wysokości (drabina, okno, schody, koń…)
  2. skoku do wody
  3. potrąceniu przez samochód
  4. każdym zranieniu głowy: zachowaj podwyższoną ostrożność

Niepokojące objawy

  1. mimowolne oddanie moczu/kału, trudności w oddychaniu, brak czucia lub niedowład rąk/nóg, ból pleców i karku, niemożność ruszania szyją; każdy z nich traktuj bardzo poważnie

Postępowanie

  1. Jeśli to możliwe, W OGÓLE nie ruszaj dziecka. Uklęknij z tyłu i trzymaj jego głowę nieruchomo (np. między swoimi kolanami) do przyjazdu karetki.
  2. Przenosić trzeba? Zbierz 3–4 osoby; kręgosłup nie może się wygiąć, jedna osoba pilnuje WYŁĄCZNIE głowy.
  3. Mało rąk i czasu? Skup się na stabilizacji odcinka szyjnego.
  4. Ucieczka przed bezpośrednim zagrożeniem (ogień) jest zawsze ważniejsza.
  5. Nie słychać oddechu → udrożnij drogi oddechowe i działaj wg standardu resuscytacji.
  6. Przytomne, wystraszone dziecko: bądź przed nim, patrz mu w oczy i mów jasno: „Kochanie, leż spokojnie, nie ruszaj główką”.

9.13. Wstrząs #

Objawy

  1. przyspieszone tętno i oddech, spłycenie oddechu, zaburzenia świadomości, bladość, zimna, spocona skóra, suchość w ustach, słabo wyczuwalny puls

Postępowanie (przy każdym większym krwotoku)

  1. Najpierw zatamuj krwotok zewnętrzny.
  2. Ułóż PRZYTOMNE dziecko na plecach z nogami lekko uniesionymi (plecak/poduszka pod stopy).
  3. Okryj (komfort termiczny) i bądź przy nim, mów, uspokajaj.
  4. Wezwij pogotowie.
  5. Dziecko NIEPRZYTOMNE musi leżeć w pozycji bocznej, nie na plecach.

9.14. Napad drgawek #

  1. Możliwe przyczyny: wysoka gorączka lub jej gwałtowny wzrost, uraz głowy, środki chemiczne, padaczka.
  2. Odsuń niebezpieczne przedmioty.
  3. Stabilizuj głowę, żeby nie uderzała o podłoże.
  4. NIE przytrzymuj kończyn.
  5. Badaj oddech w trakcie i po ataku.
  6. Drgawki: dzwoń 112. Dziecko z rozpoznaną padaczką: postępuj według planu od neurologa.
  7. Po ataku: kontroluj oddech, opatrz ewentualne obrażenia, okryj kocem lub folią, pozwól odpocząć.
  8. Brak oddechu → resuscytacja 30:2 + pogotowie.

9.15. Zatrucia (leki, chemia, rośliny, czad) #

Najpierw Twoje bezpieczeństwo

  1. Trucizna groźna dla dziecka jest groźna i dla Ciebie, zwłaszcza gazy (czad, opary). Zanim wejdziesz do pomieszczenia, zawiadom kogoś.
  2. Otwórz okna; przy gazach wynieś dziecko na świeże powietrze.
  3. Rękawiczki. Przy ryzyku kontaktu z trucizną możesz zrezygnować z oddechów usta-usta.
  4. Nie próbuj tego, co połknęło dziecko.

Postępowanie

  1. Oceń przytomność i oddech: nieprzytomne, ale oddycha → pozycja boczna (ryzyko wymiotów); nie oddycha → resuscytacja.
  2. Oczyść usta (i rączki) z resztek trucizny.
  3. Zadzwoń do ośrodka toksykologii (Poznań, całodobowo: 61 847 69 46) albo na pogotowie i wykonuj polecenia.
  4. Nie prowokuj wymiotów.
  5. Węgiel aktywowany podawaj TYLKO po konsultacji z toksykologiem/dyspozytorem.
  6. Substancja na skórze: zdejmij skażone ubranie, zmyj wodą z mydłem, obficie spłucz. W oku: płucz dużą ilością letniej wody, od nosa do ucha.

Zbierz dla lekarza

  1. CO było trucizną (opakowanie, etykieta, zdjęcie rośliny/owada), ILE (dawka), KIEDY połknięte, kto jeszcze jadł/pił to samo; przy wymiotach: próbka do woreczka.
  2. Czad: bezwonny i bezbarwny (piece, gazowe podgrzewacze, kominki, grille, auto w garażu). Ból i zawroty głowy, kołatanie serca, nudności, senność → świeże powietrze i 112.
  3. Profilaktyka: chemia TYLKO w oryginalnych opakowaniach, poza zasięgiem: kolorowe płyny wyglądają jak napoje.

9.16. Oparzenia #

  1. Zdejmij pierścionki/bransoletki; ubrania nie zsuwaj, rozetnij nożyczkami z zaokrąglonymi końcami.
  2. Schładzaj chłodną (nie lodowatą) bieżącą wodą 15–30 minut (polewaj powyżej miejsca oparzenia). Uważaj, żeby dziecko się nie wychłodziło.
  3. Pęcherzy NIE przekłuwaj. Można stosować opatrunek hydrożelowy.
  4. Podawaj letnie płyny do picia.
  5. Rozległe albo ciężkie oparzenie: dzwoń 112, użyj opatrunku hydrożelowego i folii ratunkowej, kontroluj oddech. Małe dziecko i duże oparzenie: chłodź samo miejsce oparzenia, resztę ciała okryj, żeby dziecko się nie wychłodziło.
  6. Do szpitala zawsze: oparzenia twarzy, rąk, stóp, krocza, dużych stawów, okrężne, chemiczne, elektryczne, dróg oddechowych.

9.17. Złamania #

  1. Objawy: ból przy ruchu/dotyku, siniak, opuchlizna, nienaturalny kształt (porównaj z drugą kończyną), przy złamaniu otwartym: widoczna kość.
  2. Zasada: jak najmniej ruszać złamanym miejscem. Pozwól dziecku przyjąć najmniej bolesną pozycję i spokojnie czekaj na pogotowie, opatrunek „na siłę” szkodzi.
  3. NIE nastawiaj kości. Przy złamaniu otwartym: opatrunek na ranę DOOKOŁA kości, niczego nie wpychaj.
  4. Nigdy nie uciskaj bezpośrednio miejsca złamania.
  5. Delikatny zimny okład zmniejsza ból i krwawienie.
  6. Zdejmij zegarek/pierścionek/but, ZANIM urośnie opuchlizna, ale tylko jeśli da się bez poruszania kończyną.
  7. Dłoń/stopa poniżej złamania zimna albo mrowi? Być może trzeba MINIMALNIE poprawić ułożenie.

9.18. Wychłodzenie (hipotermia) i odmrożenia #

Objawy głębszej hipotermii: nie ignoruj

  1. USTANIE dreszczy (temperatura spadła poniżej ~34°C), mamrotanie, płytki, rzadki oddech, apatia, problemy z koordynacją, utrata przytomności

Postępowanie

  1. Wezwij pomoc (przy głębszej hipotermii bezwzględnie; w górach/lesie dzwoń już przy pierwszych objawach).
  2. Przenieś do ciepła, poruszając dzieckiem jak najmniej; zdejmij mokre ubrania, osusz.
  3. Ogrzewaj POWOLI: najlepiej ciepłem własnego ciała, od KORPUSU (ciepłe, nie gorące, okłady pod pachy, na brzuch); przytomnemu podaj ciepły napój (nigdy alkohol/kofeina).
  4. NIE ogrzewaj szybko, NIE ruszaj kończynami, NIE rozcieraj skóry, zimna krew z rąk i nóg może dobić temperaturę głęboką.
  5. Brak schronienia? Warstwy: ubranie + koc/śpiwór + folia termiczna na wierzch, osłoń głowę, odizoluj od ziemi.
  6. Odmrożenia: nie rozcieraj (i nie śniegiem), ogrzewaj stopniowo letnią→ciepłą wodą, na uszkodzoną skórę lekki opatrunek.

9.19. Udar cieplny i porażenie słoneczne #

  1. Ryzyko: długi wysiłek w upał, godziny 12–15 na słońcu, dziecko zostawione w aucie (temperatura rośnie błyskawicznie).
  2. Objawy: osłabienie, ból głowy, nudności, przyspieszone tętno, czerwona twarz. Udar: gorąca, sucha skóra, temperatura 40°C i więcej, zaburzenia świadomości: 112.
  3. Przenieś w cień (albo zrób osłonę), rozluźnij ubranie.
  4. Schładzaj: przy udarze całe ciało, przy porażeniu słonecznym głowę i kark; zimne okłady z mokrych ręczników, wachlowanie. Mało wody? Zostaw ją DO PICIA.
  5. Podawaj chłodne (nie lodowate) napoje, powoli.
  6. Zaburzenia świadomości, utrudniony kontakt, utrata przytomności → pogotowie. Udar cieplny może zagrażać życiu.
  7. Zapobiegaj: dużo picia, cień, bez forsownego wysiłku w upał.

9.20. Gorączka: progi według wieku i co robić #

Niemowlę do 3. miesiąca (wcześniak: do 3. miesiąca wieku korygowanego)

  1. Temperatura 38,0°C lub wyższa wymaga pilnego badania teraz. Nie czekaj do końca dnia. Jedź także w nocy (izba przyjęć, SOR), nawet gdy dziecko wygląda dobrze.
  2. Temperatura poniżej 36,0°C: zmierz jeszcze dwa razy w ciągu 10 minut, ale nie odkładaj przez to pomocy. Potwierdzony niski wynik wymaga pilnej oceny lekarza. Dziecko jest chłodne, blade, senne albo słabo ssie: to też powód do pilnej wizyty. U noworodka i wcześniaka infekcja może dać spadek temperatury zamiast gorączki.
  3. Nie podawaj leku przeciwgorączkowego przed rozmową z lekarzem: lek może ukryć objawy, które lekarz musi zobaczyć.
  4. Mierz termometrem elektronicznym pod pachą. Czoło i ucho dają u niemowlęcia wynik orientacyjny.

Niemowlę od 3. do 6. miesiąca (wcześniak: od 3. do 6. miesiąca wieku korygowanego)

  1. Temperatura 39,0°C lub wyższa: kontakt z lekarzem jeszcze dziś.
  2. Od 38,0°C do 39,0°C: zadzwoń do pediatry albo do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej (adresy: rozdział 12) i zapytaj, co dalej.

Każdy wiek: lekarz jeszcze dziś, gdy

  1. Gorączka trwa dłużej niż 3 dni.
  2. Dziecko pije wyraźnie mniej, ma mniej mokrych pieluch albo nie ma mokrej pieluchy przez 6–8 godzin, ma suche usta albo zapadnięte ciemiączko.
  3. Gorączka wraca albo nie spada mimo leku podanego w dawce na wagę.
  4. Pojawia się wysypka, która nie blednie pod dociśniętą szklanką, wiotkość, sinienie, drgawki albo trudność w oddychaniu: wtedy od razu 112.

Co robić w domu

  1. Celem nie jest „zbicie do normy”, tylko to, żeby dziecku było lżej. Obserwuj, jak dziecko się zachowuje, nie tylko termometr.
  2. Lek przeciwgorączkowy tylko w dawce na WAGĘ dziecka, tak jak zalecił lekarz. Paracetamol można podać w każdym wieku po ustaleniu dawki z lekarzem; ibuprofen dopiero od 3. miesiąca i powyżej 5 kg, a u wcześniaka zapytaj lekarza.
  3. Nie podawaj na zmianę dwóch leków bez zalecenia lekarza. Nigdy nie podawaj dziecku aspiryny (kwasu acetylosalicylowego).
  4. Kieruj się samopoczuciem: dziecko odczuwa zimno → ogrzej (kołdra, ciepły napój); odczuwa gorąco i się odkrywa → nie ogrzewaj na siłę.
  5. Tylko gdy dziecko nie ma dreszczy i nie jest mu zimno: kąpiel w wodzie o 1–2°C chłodniejszej od temperatury ciała; letnie kompresy na czoło, kark, szyję, pachy i pachwiny. Bez zimnej wody, bez nacierania alkoholem czy octem.
  6. Niemowlę: częściej pierś albo mleko. Starsze dziecko: chłodne napoje (np. herbatkę z lipy).
  7. Pomiar na czole: najpierw osusz pot; skroń i ucho pokazują ok. pół stopnia więcej.
  8. Nie zostawiaj gorączkującego dziecka bez opieki i SKONTAKTUJ SIĘ z lekarzem: zapytaj, jakie leki możesz podać.
  9. Zanotuj: o której podany lek, jaki, w jakiej dawce, po jakim czasie temperatura spadła i kiedy wróciła, to złoto dla lekarza (Kronika).
  10. Gorączka nie spada mimo leku w dawce na wagę: lekarz jeszcze dziś. Do tego wiotkość, sinienie, drgawki, wysypka, która nie blednie pod dociśniętą szklanką, albo trudność w oddychaniu: 112.

9.21. Ciało obce w nosie, uchu lub oku #

Nos / ucho

  1. Uspokój dziecko; przy nosie zatkaj drożną dziurkę i poproś o wydmuchanie (albo użyj aspiratora).
  2. Widoczny przedmiot spróbuj chwycić plastikową pęsetą. NIGDY patyczkiem do uszu.
  3. Ciało obce tkwi głęboko, jest niewidoczne, zablokowane albo widać krew → lekarz. Sprawdź, gdzie jest najbliższy dyżur laryngologiczny.

Oko

  1. Drobne: zasłoń drugie oko, zachęcaj do mrugania, odsuń dolną powiekę i płucz letnią wodą OD NOSA DO UCHA (butelka z dzióbkiem).
  2. Nie wyszło albo oko podrażnione → lekarz.
  3. Większe ciało obce: ogranicz ruch dziecka, opatrunek na OBA oczy, lekarz/pogotowie.
  4. Wbite w oko: NICZEGO nie stabilizuj i nie zakładaj opatrunku na to oko; zasłoń drugie, przytul, mów, co się dzieje wokoło, i dzwoń na pogotowie.

9.22. Duszność #

  1. Objawy: problem z oddychaniem, świszczący oddech, kaszel, lęk, zaczerwienienie przechodzące w zasinienie.
  2. Posadź dziecko (pozycja siedząca lub półsiedząca).
  3. Nawiąż kontakt wzrokowy i POKAŻ, jak ma oddychać, oddychajcie razem.
  4. Przytul, zmniejsz lęk.
  5. Alergik/astma → podaj leki, które ma zlecone.
  6. Kontroluj przytomność i oddech, dzwoń na pogotowie.

9.23. Krwotok z nosa #

  1. Poproś o wyplucie krwi z ust i wydmuchanie nosa.
  2. Zaciśnij skrzydełka nosa i pochyl głowę DO PRZODU (krew nie może spływać do gardła).
  3. Trzymaj 10 minut; leci dalej → kolejne 10 minut (odwróć uwagę dziecka bajką).
  4. Nadal krwawi → kontakt z lekarzem.
  5. NIE wkładaj do nosa gazików, tamponów ani waty.
  6. Krwotok PO URAZIE nosa → koniecznie laryngolog (wykluczenie krwiaka przegrody).

9.24. Podtopienie #

  1. Natychmiast wyjmij dziecko z wody (wanna, basenik, sadzawka, wystarczy chwila).
  2. Sprawdź przytomność i oddech.
  3. Nie oddycha → 5 oddechów ratowniczych, potem 30 uciśnięć : 2 oddechy.
  4. W przypadku podtopienia osoby przytomnej nie układa się automatycznie w pozycji bocznej bezpiecznej.
    • Przytomna, oddycha prawidłowo → pozostaw w wygodnej pozycji ułatwiającej oddychanie, często półsiedzącej.
    • Nieprzytomna, oddycha prawidłowo → pozycja boczna bezpieczna i stałe kontrolowanie oddechu.
    • Nieprzytomna, nie oddycha prawidłowo → natychmiastowa resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO), z uwzględnieniem oddechów ratowniczych po podtopieniu.
  5. Wezwij pogotowie lub skontaktuj się z lekarzem, nawet gdy szybko doszło do siebie.
  6. Nad wodą: WOPR 601 100 100. Profilaktyka: żadnych kąpieli w nieznanych miejscach, dziecko w wodzie zawsze na wyciągnięcie ręki.

9.25. Pogryzienie przez psa #

  1. Agresywne zwierzę w pobliżu → policja 997 / straż miejska 986; najpierw bezpieczeństwo.
  2. Gdy pies atakuje: stań NIERUCHOMO, dłonie na kark, łokcie zasłaniają twarz; dziecko przodem do siebie, otul i chroń głowę. NIE uciekaj: ucieczka budzi instynkt łowiecki.
  3. Ranę myj wodą z mydłem co najmniej 15 minut, potem zdezynfekuj i zabandażuj; przyłóż chłodny opatrunek. Mycie bardzo pomaga, ale nie zastępuje lekarza: jedź do niego jeszcze dziś.
  4. Duże pogryzienie → pogotowie; mniejsze → lekarz jeszcze dziś.
  5. Poproś właściciela o książeczkę szczepień psa, zrób zdjęcie zwierzęcia, zgłoś zdarzenie (policja/straż).
  6. Sprawdź, kiedy dziecko miało szczepienie na tężec; wskazana konsultacja lekarza chorób zakaźnych (możliwa 15-dniowa obserwacja psa).

9.26. Porażenie prądem #

  1. NAJPIERW wyłącz prąd (bezpieczniki). Nie wiesz jak? 991 (pogotowie energetyczne) lub 112.
  2. Źródło prądu odsuń czymś nieprzewodzącym (kij od szczotki). NIE dotykaj dziecka ani kabli, dopóki nie masz pewności, że prąd jest odłączony.
  3. Sprawdź przytomność i oddech; brak oddechu → resuscytacja.
  4. Wezwij pogotowie.
  5. Rany oparzeniowe (miejsce „wejścia” i „wyjścia” prądu): opatrunek hydrożelowy lub lekki; obejrzyj całe ciało w poszukiwaniu innych ran.
  6. Kontroluj przytomność i oddech do przyjazdu karetki. Uwaga na suszarkę przy wannie.

9.27. Kleszcz #

  1. NIE wyciągaj palcami, nie wyciskaj, nie przypalaj, nie smaruj tłuszczem ani spirytusem (dopóki tkwi w skórze).
  2. Chwyć pęsetą jak najbliżej skóry i wyciągnij go stałym, równym ruchem, bez szarpania i bez wykręcania.
  3. Sprawdź na kartce, czy wyszedł w całości; zniszcz go, a miejsce zdezynfekuj (np. spirytusem) i osłoń gazikiem.
  4. Obserwuj miejsce: wysypka (zwłaszcza rumień) lub gorączka w ciągu dni–tygodni → lekarz z informacją o ukąszeniu.

9.28. Skaleczenia, otarcia, urazy klatki piersiowej #

Skaleczenie / otarcie

  1. Obficie przemyj ranę (może być zwykła woda), odwracaj uwagę dziecka, zastosuj plasterki „przyjazne dzieciom”.
  2. Uspokajaj spokojnym głosem; komentarze w stylu „było słuchać” nic nie dają.

Uraz klatki piersiowej (ściśnięcie, upadek ciężkiego przedmiotu, hulajnoga)

  1. Silny ból żeber, kłopot z oddychaniem, krwista wydzielina z ust → wezwij pogotowie, kontroluj przytomność i oddech.

9.29. Podejrzewasz chorobę? Co obserwować i notować #

  1. Temperatura: małe dziecko może mieć do 37,5°C; mierz raz dziennie, żeby znać „normę” swojego dziecka.
  2. Gorączka: notuj godzinę i dawkę leku, po jakim czasie spadła, kiedy wróciła, jak dziecko funkcjonuje między skokami.
  3. Ślinienie, wkładanie wszystkiego do buzi, rozpulchnione dziąsła. Gorączki, kataru ani biegunki nie tłumacz sobie zębami: to ocenia lekarz.
  4. Ile je i pije: zmiany apetytu widać dopiero w notatkach.
  5. Stolce: ile na dobę, konsystencja, kolor, zapach; biegunka czy zaparcie.
  6. Wymioty i ulewanie: więcej niż zwykle?
  7. Katar: kolor, gęsty/rzadki, czy dziecko oddycha w nocy przez usta, czy przeszkadza przy karmieniu.
  8. Kaszel: napadowy? „szczekający”? kiedy więcej (noc/dzień, leżenie), co łagodzi, czy jest katar i gorączka.
  9. Wysypka: gdzie, czy swędzi, czy się rozszerza; co nowego w diecie, proszku do prania, otoczeniu.
  10. To wszystko notuj w Kronice, im więcej szczegółów, tym łatwiej lekarzowi o trafną diagnozę.

9.30. Uraz zębów #

Objawy

  1. krwawienie z jamy ustnej,
  2. pusty zębodół,
  3. pozostały fragment zęba.

Postępowanie

  1. przyłóż zwinięty gazik w miejsce zęba,
  2. znajdź i zabezpiecz ząb,
  3. skontaktuj się ze stomatologiem.

Jeśli u Twojego dziecka dojdzie, w wyniku urazu, do wybicia zęba, wykonaj parę prostych kroków, aby zwiększyć szansę na jego utrzymanie w jamie ustnej:

  1. zachowaj spokój i odnajdź wybity ząb, nie należy chwytać go za korzeń, staraj się trzymać go za koronę;
  2. Ząb mleczny nie wraca na miejsce: nie wkładaj go z powrotem. Zabierz go ze sobą i jeszcze dziś jedź do stomatologa. Jeśli wypadł ząb stały (u starszego dziecka, które ma już zęby stałe), opłucz go delikatnie mlekiem, solą fizjologiczną albo śliną dziecka i włóż na miejsce. Potem niech dziecko zagryzie gazę albo chusteczkę, a Ty od razu jedź do stomatologa.
  3. Nie możesz włożyć zęba stałego na miejsce? Włóż go do mleka, soli fizjologicznej albo śliny dziecka (niech napluje do kubeczka). Woda z kranu to najgorszy wybór, ale i tak lepszy niż ząb na sucho.
  4. Liczy się czas. Ząb trzymany na sucho już po 30 minutach ma dużo mniejsze szanse. Dlatego od razu włóż go do mleka albo śliny i jedź do stomatologa.

9.31. Uraz żuchwy #

Objawy

  1. silny ból,
  2. deformacja żuchwy,
  3. obrzęk,
  4. trudności z mówieniem.

Postępowanie

  1. przyłóż chłodny kompres,
  2. podtrzymaj żuchwę dłonią albo zwiniętym ręcznikiem, bez ciasnego wiązania wokół głowy; pozwól dziecku pochylić się do przodu, żeby mogło wypluć krew,
  3. uspokajaj dziecko, nie zadawaj pytań, żeby nie było zmuszone odpowiadać,
  4. przykryj je,
  5. zadzwoń na pogotowie lub skontaktuj się z lekarzem.

9.32. Użądlenia owadów #

Objawy

  1. zaczerwienienie,
  2. obrzęk,
  3. ból,
  4. ślad po ukąszeniu.

Postępowanie

  1. zadbaj o bezpieczeństwo, by nie doszło do kolejnych użądleń,
  2. żądło pszczoły usuń jak najszybciej, np. podważając je paznokciem albo brzegiem karty; pęseta też może być,
  3. uspokój dziecko,
  4. połóż opatrunek schładzający,
  5. obserwuj stan dziecka: zwróć uwagę na pojawienie się obrzęków utrudniających oddech, przyspieszenie oddechu i pracy serca, pocenie się, zaczerwienienie skóry twarzy, pokrzywkę.
  6. Dziecku trudno oddychać: pozwól mu siedzieć albo półsiedzieć, jak mu łatwiej. Dziecko jest blade, słabe, senne: połóż je na plecach z lekko uniesionymi nogami i nie sadzaj go nagle. Dziecko nieprzytomne, ale oddycha: pozycja boczna ustalona.
  7. Kontroluj przytomność i oddech.
  8. Jeśli zaobserwujesz reakcję alergiczną, wezwij pogotowie. Dziecko ma przepisany autowstrzykiwacz z adrenaliną? Użyj go od razu i dzwoń 112.
  9. Wezwij pogotowie, gdy doszło do użądlenia w usta, szyję czy język.

UWAGA: może rozwinąć się wstrząs uczuleniowy lub dziecko może przestać oddychać.

9.33. Blizny #

Zastosuj:

  1. aloes: miąższ na zmniejszenie stanu zapalnego, zaczerwienienia,
  2. kolagen w płynie Colway: stosujemy na wilgotną skórę,
  3. srebro i złoto koloidalne.

9.34. Pakowanie samochodu #

To niesamowite, takie małe dziecko, a tyle bagażu, prawda?

Dlatego gdy wybierasz się w dłuższą podróż z dużą ilością bagażu, warto pamiętać o kilku zasadach:

  1. Gaśnica, trójkąt, apteczka i folia życia powinny być łatwo dostępne po otwarciu bagażnika (a nie zakopane pod wszystkimi walizkami).
  2. Torbę z pieluchami, jedzeniem, wodą, ewentualnie lekami dla dziecka, dobrze jest wziąć do środka. Nigdy nie wiesz, kiedy będzie potrzebna, może się zdarzyć, że utkniesz w korku i to będzie dobry moment na posiłek czy podanie wody.
  3. U starszego dziecka dobrze sprawdzają się organizery, w których można ukryć różne niespodzianki, książeczki układanki, które zajmą trochę czasu i umilą podróż.
W nagłym zagrożeniu życia dzwoń 112 Pierwsza pomoc Co pilne, co może poczekaćCo pilne