Rozdział 8
Rodzina. Kto z Tobą idzie i jak z nim rozmawiać
8.0. Dlaczego ten rozdział jest najdłuższy #
Rozmawialiśmy z ponad 120 rodzinami, zanim powstał W Punkt w obecnym kształcie. Dziewięć na dziesięć powiedziało, że cała pomoc, jaką dostają, jest adresowana do jednej osoby: zwykle do mamy. Siedem na dziesięć chciało wsparcia także dla starszego dziecka. Dwie trzecie prosiło o „język, który wytłumaczy dziadkom, jak pomagać”. A osiem na dziesięć rodzeństwa powiedziało, że nie ma z kim porozmawiać o tym, co czuje, „bo rodzice mają ważniejsze problemy”.
Wcześniak rodzi się jednej osobie, ale przychodzi do całej rodziny. Ten rozdział jest dla każdej z tych osób osobno. Część stron możesz dać do przeczytania: babci, przyjaciółce, siostrze.
8.1. Mama #
Wiele mam wcześniaków ma poczucie winy. Mama często wstydzi się tak bardzo tego, co czuje, że z nikim się tym nie dzieli. Może też mieć wyobrażenie, że otoczenie, a szczególnie partner, wini ją za zaistniałą sytuację, za chorobę dziecka. Równocześnie, chcąc zagłuszyć te negatywne myśli i niejako zadośćuczynić dziecku, całkowicie się na nim skupia, zapominając o sobie, partnerze i starszych dzieciach (jeśli są).
Ty, Mamo, również pewnie czujesz wiele emocji, napięcie, stres. Warto zaufać najbliższym, znaleźć oparcie, nie być samej. Rozmawiaj z innymi mamami, posłuchaj ich historii. Pamiętaj: nie jesteś sama. Musisz o siebie zadbać, bo potrzebować będziesz dużo siły. Dla dzieci, dla partnera, dla siebie. Nie zapomnij też, że poza byciem mamą jesteś też kobietą. Pomyśl o sobie w relacji z partnerem, o Waszych wspólnych uczuciach i potrzebach. Zadbaj również o ten aspekt swojego życia.
Mów o tym, co czujesz, okazuj emocje i proś o wsparcie i pomoc.
Podziel się obowiązkami z partnerem, daj mu odczuć, że jest potrzebny i ważny.
Zadbaj o chwilę tylko dla siebie (relaksująca kąpiel albo lektura ulubionej książki), tak byś mogła przez kilka minut pobyć sama ze sobą.
Nie zapominaj o tym, że oprócz życia oddziałowego masz też inne: własne, prywatne, zawodowe, że czeka na Ciebie partner, starsze dzieci. Pomyśl, jak chcesz i potrzebujesz teraz ułożyć sobie z nimi relacje. Pamiętaj, że oni również przeżywają trudności związane z pobytem w szpitalu dziecka, brata czy siostry, a przede wszystkim z nieobecnością mamy. To szczególnie Twoje starsze dzieci potrzebują wytłumaczenia, szczerej rozmowy i wsparcia, aby nie poczuć się porzuconymi i niepotrzebnymi.
To będzie trudne, ale spróbuj poinformować bliższą i dalszą rodzinę, szczególnie dziadków, o swojej aktualnej sytuacji, o swoich oczekiwaniach wobec nich. Mogą być i na pewno będą dla Ciebie nieocenionym wsparciem, ale potrzebują od samego początku otwartego i szczerego komunikatu z Twojej strony.
Wiele mam mówi: „jestem z tym sama”. Nie dlatego, że nikogo nie ma. Dlatego, że nikt nie wie, co zrobić, a mama nie ma siły tłumaczyć. Dlatego w tym rozdziale jest tabela „kto co bierze na siebie” (8.7): zamiast tłumaczyć, pokazujesz.
8.2. Tata #
Często czuje się bezsilny. Chciałby działać, pomagać, ratować, a jedyne, co może, to stać przy inkubatorze i patrzeć na łzy partnerki. Często czuje się odrzucony, niepotrzebny i samotny.
Ty, Tato, masz również prawo do emocji, gorszego samopoczucia, strachu i rozpaczy. Daj sobie na to czas. Krzycz, płacz, jeśli tylko przyniesie Ci to ulgę i pozwoli podjąć kolejne wyzwania. Nie bój się i nie wstydź poprosić o pomoc i wsparcie. Znajdź osobę, której bez skrępowania będziesz mógł powiedzieć, co naprawdę czujesz i co Cię dręczy. O swoich obawach, zawiedzionych nadziejach. Może warto czasem pomyśleć o rozmowie ze specjalistą? Psycholog to czasami dobry wybór. Taka osoba nie ocenia, nie wydaje sądów, słucha, rozmawia i daje wsparcie.
Tato, Twoja Rodzina potrzebuje Cię jak nigdy dotąd i chociaż partnerka może Cię odtrącać, to tak naprawdę Twoja obecność, czułość i wsparcie są jedynym, czego w tej właśnie chwili najbardziej potrzebuje. Oboje potrzebujecie czasu i spokoju. Dbaj o swoją przestrzeń, stawiaj granice ludziom, którzy odbierają Wam nadzieję i energię. Po prostu bądź przy swoich bliskich i wspieraj ich: to najcenniejsze, co możesz im teraz dać.
💬 Tato, możesz powiedzieć: nie daję rady
Telefon Wsparcia w Kryzysie: 880 116 331 (wtorek i czwartek, 19:00–22:00)
W inne dni i w nocy: Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, 800 70 2222, całodobowo i bezpłatnie.
To zdanie wolno Ci powiedzieć na głos. Partnerce, przyjacielowi, psychologowi albo nam.
Nie musisz najpierw wszystkiego ogarnąć ani udawać przed kimkolwiek, że jest dobrze.
Zadzwoń, nawet jeśli nie wiesz, od czego zacząć. Wystarczy, że powiesz to jedno zdanie.
Jeśli przychodzą Ci myśli, żeby zrobić sobie krzywdę, dzwoń 112 albo jedź na izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego.
Wycofanie, zaprzeczenie i bezsilność taty często są sygnałem przeciążenia, nie braku miłości.
8.3. Para #
Pojawienie się dziecka zmienia parę w rodzinę. I oto jesteście Rodziną, ale Rodziną szczególną. Wasze życie naznaczone będzie wyzwaniami i troskami, które obce są przeciętnemu człowiekowi. To obciążenie może Was przytłoczyć. Możecie się wzajemnie obwiniać i kłócić. Dlatego warto już teraz zadbać o Was dwoje.
Nie zapomnijcie też o wadze rozmowy. Mówcie o swoich uczuciach i przeżyciach. Nawet w tym czasie, tak trudnym, znajdźcie codziennie moment na rozmowę. Nauczcie się słuchać bez oceniania. Nauczcie się słyszeć, co mówi druga osoba. Często zadawajcie sobie to najważniejsze pytanie: czego teraz potrzebujesz? Takie proste, a takie trudne zarazem. Rozmawiajcie też nie tylko o dziecku. Zapytajcie, jak minął dzień, co miłego, radosnego się zdarzyło, jakie macie plany… Choć trudno Wam w to teraz uwierzyć, świat nie kończy się na drzwiach oddziału.
Joanna Żółkiewska, psycholog i mama Stasia, pisze w swoim liście:
A teraz mam dla Was dziwną radę… Ale weźcie ją na poważnie, bo wiem, co mówię! Zanim Wasze Dziecko opuści oddział, ale będzie już stabilne i będziecie mieć w miarę mocne przekonanie, że jesteście na prostej – zadbajcie o siebie i Waszą relację partnerską! Tak! Właśnie teraz! Idźcie na randkę: kolację, spacer, do kina.
Wy dwoje w pierwszych miesiącach po wypisie #
Na oddziale wspólny przeciwnik był wyraźny: czas, waga, kolejne badanie. W domu tego przeciwnika już tak wyraźnie nie widać, a zmęczenie zostaje. Łatwo wtedy zacząć liczyć, kto ile spał i kto ile zrobił.
Każde z Was może przeżywać ten sam czas inaczej. Jedno chce o wszystkim rozmawiać, drugie woli coś zrobić, naprawić, załatwić. Jedno płacze w dzień, drugie nie śpi w nocy. Żaden z tych sposobów nie jest gorszy. Te rytuały pomagają je zobaczyć i nie mylić ich z brakiem miłości.
Większość rytuałów zajmuje mniej niż kwadrans. Wybierzcie jeden albo dwa.
1. Liczba na dzień dobry #
Rano każde z Was mówi jedną liczbę: od 1, czyli „mam siłę”, do 5, czyli „ledwo stoję”. Osoba z wyższą liczbą dostaje pierwszą przerwę tego dnia: drzemkę, prysznic bez pośpiechu, spacer. Bez tłumaczenia i bez dyskusji, czyja noc była gorsza.
Po co: zmęczenie przestaje być konkursem. Jedna liczba mówi więcej niż „jakoś się trzymam”.
2. Zmiana warty z przekazaniem #
Podzielcie noc na dwie zmiany: pierwsza połowa i druga połowa. Osoba, która nie ma dyżuru, śpi w innym pokoju albo z zatyczkami w uszach. Jeśli jedno z Was karmi piersią, druga osoba przynosi dziecko do karmienia, potem przewija je i odkłada. Przy zmianie warty mówicie sobie trzy rzeczy: kiedy było ostatnie karmienie, co się działo, na co uważać. Na dyżurze nie siadaj z dzieckiem na kanapie. Gdy czujesz senność, odłóż je na plecy do łóżeczka.
Po co: każde z Was ma kilka godzin snu, na które może liczyć. W aplikacji Mapa Marzeń nocne zapisy z godziną układają się rano w kartę „Wasza noc”, więc osoba, która spała, wie, co się działo, bez budzenia drugiej.
3. Nocą nie rozstrzygamy #
Umówcie się na jedno zdanie, które w nocy kończy każdą kłótnię: „Wrócimy do tego rano”. W nocy nie podejmujecie decyzji i nie rozliczacie się nawzajem. Rano, po kawie, jeśli temat nadal jest ważny, siadacie do niego na spokojnie.
Po co: o trzeciej w nocy każde zdanie brzmi ostrzej, niż brzmiałoby rano. Rano wiele tematów wygląda inaczej.
4. Dziesięć minut o Was #
Raz dziennie, o stałej porze, siadacie razem na dziesięć minut. Jest jedna zasada: nie rozmawiacie o dziecku, wadze, wizytach ani lekach. Jeśli któreś z Was zacznie, drugie mówi „parking”, a temat trafia na kartkę na później. Możecie rozmawiać o czymkolwiek: o serialu, o pracy, o tym, co zjecie w niedzielę.
Po co: przypomina Wam, że poza rodzicami jesteście też dwojgiem ludzi, którzy kiedyś zaczęli ze sobą rozmawiać o wszystkim.
5. Trzy pytania w niedzielę #
Raz w tygodniu każde z Was odpowiada na trzy pytania. Druga osoba słucha do końca, bez przerywania i bez dobrych rad.
- Co mnie w tym tygodniu najbardziej zmęczyło?
- Czego się boję, a jeszcze o tym nie mówię?
- Czego potrzebuję od Ciebie w przyszłym tygodniu?
Po co: ludzie przeżywają ten sam strach na różne sposoby. Pytania pozwalają powiedzieć to, co trudno zacząć samemu, a słuchanie bez rad pozwala drugiej osobie skończyć.
6. Jedno konkretne „dziękuję” #
Wieczorem każde z Was mówi drugiemu jedno podziękowanie za konkretną rzecz z tego dnia. Na przykład: „Dziękuję za przewijanie o czwartej rano.” Jedno zdanie o konkretnej rzeczy znaczy więcej niż „dzięki za wszystko”.
Po co: w zmęczeniu łatwiej widzi się to, czego druga osoba nie zrobiła. Jedno zdanie dziennie przesuwa uwagę na to, co zrobiła.
7. Wasze zdjęcia, Wasz seans #
Wybierzcie kilka zdjęć z ważnych wspólnych chwil sprzed narodzin dziecka: wyjazd we dwoje, pierwsze mieszkanie, dzień, od którego wszystko się zaczęło. Powieście je w różnych miejscach domu: przy czajniku, w przedpokoju, obok łóżka. Raz na jakiś czas, kiedy dziecko śpi, zróbcie wspólny seans: film albo zdjęcia ze ślubu albo innego ważnego dla Was dnia.
Po co: w domu, w którym wszystko kręci się wokół dziecka, te zdjęcia codziennie przypominają, kim jesteście dla siebie poza rolą rodziców.
Kiedy warto poszukać pomocy #
Te rytuały pomagają w zwykłym zmęczeniu. Nie zastąpią rozmowy ze specjalistą. Zadzwońcie albo umówcie się na rozmowę, jeśli:
- od kilku tygodni rozmawiacie już tylko o dziecku albo prawie wcale,
- kłótnie wracają co noc i nie znikają rano,
- jedno z Was mówi, że nie widzi sensu albo nie ma na nic siły.
Jeśli ktoś z Was myśli o odebraniu sobie życia albo o skrzywdzeniu siebie lub dziecka, nie czekajcie do wtorku: dzwońcie pod 112.
Telefon Wsparcia w Kryzysie: 880 116 331, we wtorki i czwartki od 19 do 22. Odbiera psycholog. W inne dni i w nocy: Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, 800 70 2222, całodobowo i bezpłatnie. W Punkt pomoże Wam znaleźć terapeutę dla pary: zadzwońcie na infolinię W Punkt 880 01 01 51, w poniedziałek, środę albo piątek wieczorem. Po pomoc idzie się wcześnie, wtedy, kiedy jeszcze macie siłę ze sobą rozmawiać.
8.4. Rodzeństwo #
Narodziny każdego dziecka zmieniają dynamikę całej rodziny. A narodziny wcześniaka są momentem bardzo trudnym. Poza rodzicami, którzy przeżywają swoją sytuację szczególnie mocno, równie silnie odczuwa to starsze rodzeństwo. Młodsze dzieci często nie do końca rozumieją, co się dzieje. Mogą nie umieć odnaleźć się w tej sytuacji, nie będą też potrafiły zrozumieć rozpaczy rodziców i martwić się stanem zdrowia dziecka w szpitalu. Trudna będzie na pewno rozłąka z jednym z rodziców, który będzie spędzał teraz dużo czasu z tym nowo narodzonym dzieckiem.
Pamiętajmy też, że dzieci w każdym wieku potrzebują miłości, czułości, bliskości i uwagi swoich rodziców. To w Twojej sytuacji trudne, ale najgorszym rozwiązaniem jest zaniedbanie relacji z pozostałymi dziećmi. Na ile to możliwe, rozmawiaj, tłumacz i bądź blisko swoich dzieci. Nie obrażaj się na zarzuty i słuchaj zawsze tego, co mają do powiedzenia. Postaraj się codziennie znaleźć czas dla każdego ze swoich dzieci i bądź z nimi wówczas na 100%, bez telefonów, telewizji i innych rozpraszaczy.
List starszego rodzeństwa do Rodziców jest w rozdziale 1.
Wcześniak w domu oczami starszego dziecka #
Twoje starsze dziecko czekało długo. Przez tygodnie mama albo tata jeździli do szpitala, a ono zostawało z babcią, w przedszkolu, z sąsiadką. Teraz młodszy brat albo siostra jest w domu i razem z nim przychodzą nowe zasady: mycie rąk, ciszej, nie teraz, poczekaj.
Dla dorosłych powrót do domu to ulga. Dla starszego dziecka to często drugi raz w krótkim czasie, kiedy cały dom się zmienia. Ta część pomoże Ci przygotować to spotkanie i pierwsze tygodnie.
Pierwsze spotkanie w domu #
- Puste ręce na powitanie. Kiedy starsze dziecko wchodzi do domu albo wraca z przedszkola pierwszego dnia, niech niemowlę leży w łóżeczku albo jest na rękach drugiej osoby. Twoje ręce są wtedy wolne dla starszego. Najpierw przytulasz jego, dopiero potem idziecie razem przywitać nowego domownika.
- Najpierw ręce, potem stópka. Pokaż, jak może się przywitać: umyć ręce, a potem dotknąć stópki. Jeden prosty sposób, który zawsze wolno.
- Galeria rodzeństwa. Jeśli w czasie pobytu na oddziale starsze dziecko rysowało dla brata albo siostry albo dla pielęgniarek, powieście te rysunki w domu na ścianie przy łóżeczku (nie w łóżeczku). Starsze dziecko widzi, że jego czekanie było ważne i że jego rysunki wróciły z oddziału do domu.
- Rzeczy ze szpitala do obejrzenia. Pokaż starszemu dziecku szpitalną opaskę, malutką czapeczkę, zdjęcie z inkubatora. Opowiedz krótko, jak to wyglądało. Dziecko, które było „poza” szpitalem, dostaje w ten sposób swoją część tej historii.
Mycie rąk bez straszenia #
Starsze dziecko z przedszkola albo szkoły przynosi do domu infekcje i nie ma w tym jego winy. Zasada może być prosta i zawsze taka sama: ręce, ubranie, dzień dobry. Po powrocie myje ręce, przebiera się w domowe ubranie i dopiero wtedy wita się z bratem albo siostrą. Gdy ma katar albo kaszel, nie nachyla się nad niemowlęciem, nie przytula go do twarzy, nie kaszle w jego stronę i nie bawi się przy jego łóżeczku. W szczycie sezonu infekcji rozważ przerwę w przedszkolu, jeśli lekarz tak zaleci.
Jak to powiedzieć: „Twój brat jest jeszcze bardzo mały i łatwo łapie choroby. Mycie rąk to Twój sposób, żeby go chronić.” (albo: „Twoja siostra jest jeszcze bardzo mała… żeby ją chronić”).
Czego nie mówić: „Jak nie umyjesz rąk, braciszek znowu trafi do szpitala.” Takie zdanie zostaje w dziecku na długo. Jeśli młodsze dziecko kiedyś zachoruje, starsze może pomyśleć, że to jego wina.
Zazdrość i cofanie się są normalne #
Kiedy młodsze dziecko wraca ze szpitala, starsze może zacząć zachowywać się jak młodsze: mówić jak dzidziuś, chcieć pić z butelki, znowu siusiać w majtki, budzić się w nocy, nie chcieć chodzić do przedszkola. Może też być złe na brata albo siostrę albo na Ciebie. To częsta reakcja na dużą zmianę w domu i zwykle mija, gdy dziecko poczuje, że jego miejsce jest bezpieczne. W ten sposób sprawdza, czy nadal ma Twoją miłość i uwagę.
Co pomaga:
- Pozwól mu na chwilę być małym. Weź je na kolana, pobujaj, zaśpiewaj tę samą kołysankę, którą śpiewasz niemowlęciu. Nie wyśmiewaj i nie zawstydzaj.
- Zauważaj konkretnie to, co duże. „Te skarpetki dla brata to Twój wybór. Pasują mu.” mówi więcej niż „jesteś już duży”.
- Nazwij uczucie za nie. „Chyba jesteś zły, że mama ciągle karmi brata. Rozumiem. Chodź, teraz Twoja kolej.”
Kiedy porozmawiać z psychologiem: jeśli po kilku tygodniach trudne zachowania nie słabną, tylko się nasilają, albo starsze dziecko przestaje się bawić i długo jest smutne. W W Punkt jest grupa dla rodzeństwa. Zapytaj nas o terminy: infolinia W Punkt 880 01 01 51.
Rola starszego dziecka, nie obowiązek #
Starsze dziecko chętnie pomaga, jeśli może wybrać. Zaproponuj mu kilka małych rzeczy i pozwól powiedzieć „nie dziś”:
- podać pieluszkę,
- wybrać ubranko albo skarpetki,
- zaśpiewać bratu albo siostrze piosenkę,
- opowiedzieć niemowlęciu o swoim dniu.
Starsze dziecko może potrzymać niemowlę na rękach, jeśli najpierw zapyta, siedząc, z Tobą tuż obok. Nie nosi go i nie karmi.
Czego unikać: starsze dziecko nie zostaje samo z niemowlęciem „na chwilę” i nie odpowiada za ciszę w domu. Zamiast „bądź cicho, bo obudzisz” możesz powiedzieć: „Teraz bawimy się szeptem, a za chwilę możesz hałasować w swoim pokoju.”
Czas tylko dla niego, z zeszytem obietnic #
Wydanie z 2020 radziło 15 minut autentycznego kontaktu dziennie, bez telefonu. Ta rada zostaje. Dwa dodatki, które ułatwiają ją w domu z wcześniakiem:
- Czas ma nazwę i stałą porę. Niech dziecko samo go nazwie („nasz czas klocków”, „czas z tatą”). W tym czasie młodszym dzieckiem zajmuje się druga osoba, a telefon leży w innym pokoju.
- Zeszyt obietnic. Wcześniak czasem przerwie Wasz czas: karmienie, płacz, wizyta. Wtedy zapisz w zeszycie, ile minut zostało do oddania, i oddaj je jeszcze tego samego dnia. Starsze dziecko widzi, że przerwany czas nie przepada.
Jak rozmawiać o młodszym dziecku, według wieku #
Od 2 do 4 lat. Krótko i to samo kilka razy: „Maluszek przyjechał do domu. Jest bardzo mały, dużo śpi i je. Mama i tata są z nim i z Tobą.” Pokaż, co wolno (stópka po umyciu rąk). Spodziewaj się cofania. Rytuał z czasu szpitala (ta sama piosenka na pożegnanie i powitanie) przenieś na powroty z przedszkola.
Od 5 do 8 lat. Dziecko w tym wieku może zapytać: „Czy on znowu pojedzie do szpitala?” albo „Czy to przeze mnie zachorował?”. Odpowiedz prawdą: „Nie wiem, czy kiedyś będzie musiał jechać do szpitala. Jeśli tak, to nie przez Ciebie. Lekarze się nim zajmą, a my powiemy Ci, co się dzieje.” Pytanie „czy umrze?” może wrócić w domu, na przykład przed wizytą u lekarza. Odpowiedź z 2020 („Lekarze robią wszystko… Jak coś się zmieni, powiem Ci pierwsza”) zostaje, w domu dopasuj ją do tego, co wiesz dzisiaj.
Od 9 do 12 lat. Wyjaśnij, po co są zasady higieny, i zapytaj, jakie zasady zaproponowałoby kolegom, którzy przychodzą do domu. Uważaj, żeby nie zostało „policjantem higieny” wobec dorosłych, to Wasza rola. Czas tylko dla niego planuj także poza domem: spacer, sklep, trening.
Nastolatek. Rozmowa jak z dorosłym, ale bez robienia z niego drugiego rodzica. Zdanie z poprzedniej wersji zostaje: „Potrzebuję, żebyś odebrał Zosię z przedszkola we wtorki. Nie potrzebuję, żebyś był dzielny.” Do tego: nie odwołuj jego spraw (mecz, urodziny kolegi, wyjazd) bez rozmowy z nim. Jeśli coś trzeba zmienić z powodu młodszego dziecka, powiedz dlaczego i zapytaj, co możecie zrobić zamiast.
Czego nie mówić rodzeństwu w domu #
| Zamiast | Powiedz |
|---|---|
| „Nie dotykaj, bo zarazisz.” | „Umyj ręce, a potem możesz pogłaskać stópkę.” |
| „Bądź cicho, brat śpi.” (codziennie) | „Teraz zabawa szeptem, za chwilę możesz hałasować w swoim pokoju.” |
| „Musisz być teraz grzeczny.” | „Wiem, że teraz w domu jest dużo zmian. Powiedz mi, co jest dla Ciebie najtrudniejsze.” |
| „Jesteś już duży, nie zachowuj się jak dzidziuś.” | „Chcesz dziś trochę pobyć małym? Chodź na kolana.” |
| „Bądź dzielny dla mamy.” | „Możesz być smutny albo zły. Ja i tak jestem przy Tobie.” |
Karta 6 „Moje miejsce w domu” #
Karta do pokolorowania dla starszego rodzeństwa jest w rozdz. 13 (karty rodziny).
8.5. Dziadkowie. Podwójna troska #
Mama Patrycja opisała telefon, który pewnie zna wielu rodziców wcześniaków. Dzwoni jej mama: „Kochanie, wpadniemy z tatą chociaż na kwadrans, przywieziemy wam rosół, tylko zerknę na małego z daleka, nawet nie będę go brać na ręce.”
Patrycja pisze: „Wiem, że chce dobrze. Wiem, że też czekała na ten dzień miesiącami i płakała, kiedy leżał pod respiratorem. Ale kiedy tłumaczę jej po raz kolejny, że nie mogą wejść, że jest środek sezonu infekcyjnego, że tata dwa dni temu odchrząkiwał przez telefon […] słyszę po drugiej stronie słuchawki ten krótki, urażony zawód.”
I dalej: „Przecież umyjemy ręce, założymy maseczki, nie przesadzaj. My też wychowaliśmy dzieci.” […] „W jednej chwili zostałam strażnikiem więziennym we własnym domu i wariatką w oczach własnej rodziny.”
mama Patrycja
W tej rozmowie obie strony chcą dobrze. Dziadkowie martwią się podwójnie: o wnuka i o własne dziecko, które widzą zmęczone i przestraszone. Ich niepokój czasem wychodzi jako rada, nalegania albo uraza. Rodzic chroni dziecko i nie ma już siły tłumaczyć tego samego po raz kolejny. Poniżej jest kilka sposobów, żeby ta rozmowa nie musiała się powtarzać co tydzień.
Dla Ciebie, rodzica: jedna rozmowa na początku zimy #
- Raz, przed pierwszą wizytą, nie w drzwiach. Zadzwoń do dziadków albo usiądźcie razem jeszcze przed pierwszymi odwiedzinami. Powiedz zasady raz i wyślij im kartę 5 „Tak możesz być przy nas tej zimy”. Wtedy nie musisz ich bronić przy każdym telefonie.
- Plan odwiedzin jeszcze przed wypisem. Jeśli możesz, ustalcie to jeszcze na oddziale: kto i kiedy przyjdzie w pierwszych tygodniach. Mniej gości naraz to mniej zmęczenia dla dziecka i dla Ciebie.
- Zasady ustala lekarz, Wy ich pilnujecie. Powołuj się na pediatrę albo poradnię neonatologiczną. To nie Ty wymyślasz zakazy, tylko wykonujesz zalecenia. Dziadkom łatwiej przyjąć zdanie lekarza niż zdanie zmęczonego dziecka.
- Zdanie, które zdejmuje urazę: „Mamo, to nie jest przeciwko Tobie. Chronimy go tej zimy, a Ty będziesz pierwszą osobą, którą zaprosimy, kiedy lekarz powie, że można.”
- Daj im zadanie, nie tylko zakaz. Dziadkowie, którzy nie mogą wejść, często czują się odsunięci. Konkretne zadanie (niżej) zmienia „nie przychodźcie” w „potrzebujemy Was inaczej”.
Zdania na trudne komentarze:
| Zamiast | Powiedz |
|---|---|
| „Synek kuzynki też, a potem wszystko było dobrze.” | „Opowiedz mi, czego się boisz. Nie będę pocieszać, będę słuchać.” |
| „Wnuczek sąsiadki w tym wieku już siedział.” | „Opowiedz mi, co nowego dziś zrobił.” |
| „Wyrośnie z tego.” | „Nie znam się na tym. Daj mi coś do przeczytania, chcę rozumieć.” |
| „Niech przestanie krzyczeć.” | „Co mu teraz pomaga? Pokaż mi, zrobię to samo.” |
| „Przesadzacie z tym myciem rąk. Dziecko musi się zahartować.” | „Powiedz mi, jakie macie zasady. Będę ich pilnować.” |
| „Może wam coś kupić?” (ogólnie) | „We wtorek przywiozę obiad na dwa dni. O której?” |
| „Dlaczego mi nie powiedziałaś?” | „Chcę wiedzieć, ale nie musisz tłumaczyć wszystkiego. Mów, kiedy masz siłę.” |
| „Czemu nie dzwonicie częściej?” | „Odezwijcie się, kiedy będziecie mieć siłę. Ja napiszę jutro.” |
Do tego zdania-tarcze z 8.8.
Dla dziadków (ta część do przeczytania przez babcię i dziadka) #
Daj ten fragment do przeczytania dziadkom…
Jako Dziadkowie jesteście bardzo blisko zmartwień, potrzeb i obaw swoich dzieci, które właśnie same stały się rodzicami wcześniaka. Wielu z Was zastanawia się, co może zrobić, aby wesprzeć swoje dzieci, zwłaszcza w stresujących początkach tego szczególnego rodzicielstwa. Często najbardziej potrzebna jest praktyczna pomoc, ponieważ w burzliwej fazie życia na oddziale rodzice są wdzięczni za pomocną dłoń, która ułatwia codzienne życie rodziny. Są to często bardzo przyziemne rzeczy, takie jak:
- pełna lodówka,
- opieka nad starszymi dziećmi,
- spacer z psem,
- pranie, prasowanie,
- ciepły obiad,
- sprzątanie,
- pomoc w dotarciu do szpitala.
Ale równie ważne jest realne towarzyszenie rodzicom w krytycznych fazach leczenia Małego Wojownika. Nie obrażajcie się, gdy jego rodzice będą unikali rozmowy na temat dziecka. To dla nich trudny czas i bardzo trudne emocje. Często też, nie chcąc Was martwić, wolą nie poruszać tego tematu lub udzielają zdawkowych odpowiedzi. Uszanujcie to. Starajcie się powstrzymać od komentowania i dobrych rad. Na to przyjdzie jeszcze czas. Teraz po prostu bądźcie.
Jak pomagać, kiedy nie można wejść
- Obiad zostaje pod drzwiami. Przywieź rosół, zadzwoń, że stoi pod drzwiami, i pomachaj przez okno. Taka wizyta trwa dwie minuty i niczego od rodziców nie wymaga.
- Weź starszego wnuka. Pierwszej zimy najcenniejsza pomoc to często czas dla starszego dziecka: odbiór z przedszkola, popołudnie u dziadków, wspólny spacer. Rodzice mogą wtedy odpocząć, a starsze dziecko ma kogoś tylko dla siebie.
- Zapytaj o swoje dziecko, nie tylko o wnuka. Rodzice słyszą codziennie „jak mały?”, a rzadko „jak Ty się masz?”. Ty możesz o to zapytać.
Jak nie podważać decyzji rodziców
- Pytaj, zanim doradzisz: „Chcesz mojej rady czy mam tylko posłuchać?” Jeśli usłyszysz „tylko posłuchaj”, posłuchaj.
- Wiele zaleceń zmieniło się od czasu, gdy Twoje dzieci były małe. Na przykład dziś niemowlę śpi na plecach, we własnym łóżeczku, bez poduszki (rozdz. 7.3). Jeśli coś Cię dziwi, zapytaj rodziców, skąd taka zasada. Zwykle stoi za nią lekarz.
- Nie przy dziecku i nie przy innych. Jeśli masz wątpliwość co do decyzji rodziców, powiedz ją jednej osobie, w cztery oczy, raz.
- Odmowa wizyty to ostrożność. Jeśli rodzice odwołają odwiedziny w ostatniej chwili, nie odbieraj tego jako odrzucenia. Najlepsze, co możesz powiedzieć: „Rozumiem. Zadzwonię jutro.”
Pierwsza zima i infekcje
Pierwszy sezon infekcji jest dla wcześniaka trudniejszy niż dla dziecka urodzonego o czasie, a zwykły dla dorosłego katar może u niego skończyć się w szpitalu. Dlatego zasady odwiedzin dotyczą też Was: przychodzicie tylko wtedy, gdy nikt z Was nie choruje, myjecie ręce zaraz po wejściu, nie całujecie wnuka w twarz i rączki. Zapytajcie lekarza, czy powinniście się zaszczepić. Do kiedy ta ostrożność trwa, ustalają rodzice z pediatrą; nie ma jednej daty dla wszystkich.
Jeśli starszy wnuk chodzi do przedszkola i bywa u Was, te same zasady obowiązują po jego powrocie do domu rodziców: ręce, ubranie, dzień dobry (8.4).
Babcia i dziadek z daleka
- Stała pora rozmowy wideo, krótko. Na przykład zawsze o tej samej porze, kilka minut. Wnuk nie musi patrzeć w ekran, wystarczy, że słyszy Wasz głos. Nagranie piosenki albo wierszyka do puszczania w domu opisujemy w rozdz. 7.5 (sposób „Głos babci w telefonie”).
- Pomoc z daleka też jest pomocą. Możecie zamówić rodzicom zakupy z dostawą pod drzwi, opłacić sprzątanie, wysłać paczkę dla starszego wnuka z czymś tylko dla niego.
- Przyjazd na dłużej. Jeśli przyjeżdżacie na kilka dni i mieszkacie u rodziców, jesteście wtedy domownikami. Dotyczą Was zasady domowników z rozdz. 7.4, także pytanie o szczepienia. Przyjedźcie bez infekcji, a jeśli w drodze zaczniecie chorować, zadzwońcie przed wejściem.
Wy też możecie się bać
Dziadkowie wcześniaka też przeżyli oddział, tylko z daleka. Często nikt ich nie pyta, jak się czują. W W Punkt jest grupa dla dziadków. Zapytaj nas o terminy: infolinia W Punkt 880 01 01 51. 📖 Niezbędnik: „Rodzi się wcześniak. Czy informować znajomych? Czy gratulować?”.
8.6. Przyjaciele. Jak nie stracić ludzi przez pierwszą zimę #
Pierwsza zima to miesiące, w których mało wychodzisz z domu, mało dzwonisz i rzadko masz siłę opowiadać. Mama Patrycja napisała o tym tak: „Między mną a światem matek, które urodziły o czasie, wyrosła gruba, dźwiękoszczelna szyba.”
Przyjaźnie w takim czasie łatwo się rozluźniają, choć nikt tego nie chce. Przyjaciele nie wiedzą, czy dzwonić, a Ty nie masz siły się odezwać. Ta część ma dwie strony: dla Ciebie i do przekazania przyjaciołom.
Dla Ciebie #
- Wybierz kilka osób na tę zimę. Nie musisz utrzymywać kontaktu ze wszystkimi. Pomyśl, z kim chcesz zostać blisko, i tym osobom powiedz wprost, jak teraz wygląda Twoje życie.
- Wiadomość bez obowiązku odpowiedzi. Napisz przyjaciołom: „Piszcie do mnie, nawet jak nie odpisuję. Czytam wszystko i bardzo mi to pomaga.” Zdejmujesz w ten sposób ciężar z siebie i z nich.
- Rozmowy nie tylko o dziecku. Możesz powiedzieć: „Dziś nie chcę o tym mówić, opowiedz, co u Ciebie.” (zdanie z aplikacji Mapa Marzeń).
- Możesz też powiedzieć: „Nie musisz nic mówić. Napij się ze mną kawy.”
- „Przyjmuj pomoc bez ‚oddam Ci’. Kiedyś oddasz światu.”
- Spotkanie bez wizyty w domu. Przyjaciel może przyjść na spacer z Tobą, kiedy dziecko zostaje w domu z drugim rodzicem. Albo kawa przez wideo wieczorem, gdy dziecko śpi.
- Kolor dnia z rozdz. 8.8 możesz wysyłać także przyjaciołom.
Dla przyjaciół (ta część do przeczytania przez przyjaciół) #
Daj ten fragment do przeczytania bliskim…
To trudny moment. W zwykłych okolicznościach świętowalibyście narodziny zdrowego bobasa swoich bliskich lub przyjaciół. Ale w tej sytuacji nie bardzo wiecie, jak się zachować. Mamy dla Was kilka rad.
- Poczytajcie o wcześniactwie, rodzaju niepełnosprawności, chorobie dziecka. Upewnijcie się, że źródła są dokładne i wiarygodne. Pomoże to Wam zrozumieć, co przeżywają Rodzice i z czym przyjdzie im się zmierzyć.
- Pokażcie, że jesteście, że Wam zależy i chcecie dać im swoje wsparcie. Krótki telefon lub rozmowa naprawdę wiele znaczą.
- Jest prawdopodobne, że doświadczenia rodziców wcześniaka bardzo różnią się od Waszych własnych doświadczeń. Rada, której normalnie chcielibyście udzielić, może być wręcz niewłaściwa. Lepiej więc cofnijcie się o krok i słuchajcie, co oni mają Wam do powiedzenia.
- Rodzina wcześniaka zwykle potrzebuje pomocy w praktycznych sprawach w domu, takich jak sprzątanie, gotowanie, odbieranie starszych dzieci, transport do szpitala, zakupy żywności, załatwianie rachunków itd. Wasz czas i pomoc w tym zakresie będą nieocenione. Spróbujcie sami zaproponować wsparcie, ponieważ rodzice mogą być zbyt zmęczeni, by o nie poprosić.
- Wy również możecie odczuwać silny niepokój i smutek. Jednak rodzice Małego Wojownika sami są pełni własnych obaw i nie będą w stanie złagodzić Waszych zmartwień. Spróbujcie w tym trudnym czasie nie obarczać ich swoimi problemami.
- Stan dziecka może się szybko zmieniać i trudno jest o tym na bieżąco informować wszystkich krewnych i przyjaciół. Spróbujcie zaakceptować to, że nie będziecie wiedzieć wszystkiego. Dobrym pomysłem może być wyznaczenie krewnego, z którym Rodzice będą mogli się komunikować i który będzie mógł następnie przekazywać otrzymane informacje.
- Pobyt w szpitalu może być bardzo długi. Może minąć trochę czasu, zanim zobaczycie dziecko.
- Dla rodziców wcześniaka to często kryzys, który zabiera bardzo dużo sił. Odłóżcie na bok inne dyskusje, pytania i bieżące konflikty.
- Po przyjściu dziecka do domu ważne jest, abyście traktowali życzenia rodziców dotyczące odwiedzin i higieny poważnie, z szacunkiem i zrozumieniem.
- Rodzice będą bardzo przejęci i emocjonalnie zmęczeni jeszcze przez długi czas po wypisie dziecka ze szpitala do domu. Pozwólcie rodzinie wrócić we własnym tempie do codziennego życia i starajcie się nie przyspieszać tego procesu.
Zasady, które warto zapamiętać:
- Nie pytaj „czy pomóc”, zrób coś małego i powiedz, że to drobiazg.
- Jeśli nie wiesz, co powiedzieć, możesz zacząć od: „Nie wiem, co powiedzieć. Ale jestem.”
- Nie decyduj za rodzinę, na co ma siłę. Zaproś i zapytaj, zamiast z góry zakładać, że nie przyjdą.
Sąsiadka. „Zawsze mówili, że sobie radzą. Więc nauczyłam się pomagać tak, żeby nie musieli prosić”. Opowieść sąsiadki Olusia (skrót w rozdziale 15)
Jeśli Twoje dziecko chodzi do przedszkola albo żłobka
Wiesz, że w przedszkolu często krąży katar. To nie powód, żeby zniknąć.
- Przełóż spotkanie, zanim rodzice poproszą. Jeśli u Ciebie w domu ktoś ma katar albo kaszel, napisz od razu, że przekładasz spotkanie. Rodzice wcześniaka nie muszą wtedy prosić i tłumaczyć.
- Spotykajcie się bez dzieci. Spacer we dwoje, kawa na zewnątrz, rozmowa wideo.
- Ubranka po Twoim dziecku. Jeśli masz najmniejsze rozmiary, zapytaj, czy się przydadzą. Wypierz je przed oddaniem.
Pierwsze spotkanie po miesiącach
- Zacznij od „Jak Ty się masz?”, dopiero potem zapytaj o dziecko.
- Nie komentuj wielkości dziecka i nie porównuj go z innymi dziećmi.
- Jeśli rodzic chce opowiedzieć o oddziale, wysłuchaj do końca, bez przerywania i bez „najważniejsze, że już po wszystkim”.
- Nie oczekuj, że rodzic będzie taki jak przed porodem. Może być cichszy, bardziej ostrożny, szybciej zmęczony.
- Zrób coś praktycznego przed wyjściem: wynieś śmieci, wstaw pranie, umyj kubki.
- Wyjdź, zanim rodzic będzie musiał Cię o to poprosić. Krótka wizyta, po której chce się więcej, jest lepsza niż długa, po której rodzic musi odpocząć.
Zasady odwiedzin pierwszej zimy są na karcie 5 „Tak możesz być przy nas tej zimy”.
Co dać zamiast prezentu
W domu wcześniaka zwykle jest już wszystko, czego potrzebuje dziecko. Mało jest za to czasu i siły rodziców. Zamiast kolejnego ubranka albo maskotki możesz dać:
- bon na czas: „dwie godziny z Twoim starszym dzieckiem”, „jeden wieczór sprzątania”,
- opłaconą dostawę zakupów albo obiadu,
- album z telefonu: poproś rodziców o zdjęcia z oddziału i z pierwszych tygodni w domu i oddaj je wydrukowane w albumie; pierwszej zimy rodzice rzadko mają na to czas,
- coś tylko dla rodzica: dobrą kawę, książkę, krem do rąk, które od mycia i dezynfekcji bywają suche,
- książkę do czytania na głos dla dziecka i rodzica (rozdz. 7.5, sposób „Czytaj na głos swoją książkę”).
Maskotki i poduszki nie trafiają do łóżeczka (rozdz. 7.3); jeśli bardzo chcesz dać przytulankę, powiedz, że to na później.
8.7. Kto co bierze na siebie #
Zasada z CREO: zadanie wpisane komuś bez jego zgody jest tylko oczekiwaniem. Tabelę wypełniacie razem, przy stole, każdy wpis za zgodą osoby. Jedno zadanie, małe, konkretne, z dniem tygodnia. Osoby nieobecne: „do rozmowy”.
| Kto | Jedna rzecz | Kiedy | Jak się umawiamy |
|---|---|---|---|
| babcia Ela | obiad na 2 dni | wtorek | SMS w poniedziałek |
| Marek (brat) | odbiór Zosi z przedszkola | śr, pt 15:30 | stałe |
| sąsiadka | zakupy, gdy napiszę listę | w razie potrzeby | wiadomość rano |
| … | … | … | … |
📱 W apce: Wioska (rodzinna, nie per dziecko) z prośbą tygodnia i przypomnieniem.
8.8. Zdania-tarcze #
- „U nas to działa inaczej.”
- „Nie omawiamy diagnozy przy dziecku.”
- „To pytanie zostawiam bez odpowiedzi.”
- „Nie” jest pełnym zdaniem.
- „Wiem, że chcesz dobrze. Lekarz widzi to inaczej i my idziemy za lekarzem.”
- „Nie potrzebuję rad, potrzebuję godziny opieki we wtorek.”
Plan na trudną rozmowę w 10 minut #
Ten plan działa przy każdej rozmowie: z lekarzem, z dyrektorem przedszkola, z rodziną. Przygotowanie zajmie Ci około 10 minut.
- Cel w jednym zdaniu. Dokończ zdanie: „Chcę wyjść z tej rozmowy z…”. Jeśli nie umiesz go dokończyć, rozmowa może poczekać, aż to zdanie się ułoży.
- 3 fakty z datami. Zapisz na kartce trzy najważniejsze fakty, każdy z datą. Na przykład: „od 3 tygodni budzi się 4 razy w nocy” zamiast „źle śpi”. Twoje emocje są prawdziwe, a fakty z datami pomagają drugiej osobie zrozumieć, o co prosisz.
- Pierwsze zdanie w całości. Przygotuj pierwsze zdanie słowo w słowo, możesz je zapisać. Najtrudniej jest zacząć, dalej rozmowa pójdzie łatwiej.
- Plan B na „nie”. Zanim zaczniesz, zdecyduj, co zrobisz, jeśli usłyszysz „nie”. Na przykład: poprosisz o odpowiedź na piśmie, wrócisz na rozmowę z partnerem albo poprosisz o termin u przełożonego tej osoby.
- Zapis ustaleń. Zaraz po rozmowie zapisz, co ustaliliście: w Kronice w aplikacji albo na kartce. Jeśli ktoś zaproponował pomoc, dopisz go od razu do Wioski.
Zasady ogłoszone, zanim padną pytania #
Dla kogo ta część: dla Ciebie, jeśli po powrocie do domu telefon dzwoni częściej, niż dziecko się budzi.
Zdania-tarcze z 8.8 pomagają wtedy, kiedy trudne pytanie już padło. Ta część jest o tym, co możesz zrobić wcześniej: raz powiedzieć bliskim, jak będzie wyglądał kontakt z Wami pierwszej zimy. Wtedy nie musisz tłumaczyć tego każdemu osobno, przy każdym telefonie.
Trzy narzędzia. Wszystkie mieszczą się na karcie 5, którą możesz sfotografować i wysłać.
Narzędzie 1. Kolor dnia #
Umawiacie się z rodziną na trzy kolory. Rano wysyłasz jeden kolor do rodzinnej grupy albo do osoby-łącznika z karty 2.
- 🟢 zielony: dziś możesz zadzwonić,
- 🟡 żółty: dziś tylko wiadomości, odpiszemy, kiedy damy radę,
- 🔴 czerwony: dziś cisza, wszystko jest pod kontrolą, to my się odezwiemy.
Jedno kółko zamiast dziesięciu rozmów. Rodzina wie, czego się spodziewać, a Ty nie musisz się tłumaczyć z nieodebranego telefonu.
Ważne: czerwony nie oznacza, że coś złego dzieje się z dzieckiem. Oznacza, że nie macie dziś siły rozmawiać. Napiszcie to rodzinie wprost, zanim pierwszy raz wyślecie czerwony.
Narzędzie 2. Wiadomość w trzech linijkach #
Raz w tygodniu, zawsze tego samego dnia, wysyłasz bliskim jedną wiadomość. Zawsze w tym samym układzie:
- Co u nas: jedno albo dwa zdania.
- Czego potrzebujemy w tym tygodniu: jedna konkretna rzecz.
- O co prosimy nie pytać: na przykład o wagę, o wyniki, o termin chrztu.
Przykład do przepisania: „Co u nas: mieliśmy spokojniejszy tydzień, pierwszy spacer za nami. Czego potrzebujemy: obiadu na czwartek. O co prosimy nie pytać: o wyniki badań, opowiemy, jak będziemy gotowi.”
Wiadomość wysyła osoba-łącznik albo Ty. W aplikacji Mapa Marzeń przycisk „Podaj dalej, co u nas” przygotuje dla Ciebie wiadomość z danymi dnia, a Ty decydujesz, co do niej dołączysz i komu ją wyślesz.
Narzędzie 3. Jedno pytanie, na które łatwo odpowiedzieć #
Bliscy pytają o wagę i wyniki, bo nie wiedzą, o co innego zapytać. Podpowiedz im jedno pytanie, które możesz dostawać codziennie i które nie męczy: „Co było dziś dobre?”. Na takie pytanie zawsze da się odpowiedzieć jednym zdaniem, nawet po złej nocy.
Jak to połączyć: kolor dnia mówi, czy w ogóle rozmawiamy. Wiadomość w trzech linijkach mówi, co się dzieje i czego potrzebujecie. Pytanie „co było dziś dobre” zastępuje pytania o liczby. Zdania-tarcze z 8.8 zostają na sytuacje, w których ktoś i tak przekroczy granicę.
8.9. Ty #
Nie zapomnij żyć. Oprócz dzieci masz jeszcze siebie. Ty też potrzebujesz chwili odpoczynku, kontaktu z osobami dorosłymi, przyjemności i wsparcia. Pomyśl i zaplanuj czas dla siebie. Nawet 15 minut wytchnienia z kubkiem dobrej kawy może czynić cuda.
Nie zapomnijcie też o sobie. Jak już ucichnie ferwor pierwszych dni, harmonogramów dnia i ustalicie bezpieczną rutynę życia rodzinnego, zadbajcie o swoje relacje partnerskie. Szczęśliwi, spełnieni i uśmiechnięci Mama i Tata to dla Dzieci największy skarb.
Zmęczenie opiekuna jest realne i często przychodzi później, kiedy pierwsze emocje opadną. Zaplanuj jedną rzecz w tym tygodniu dla siebie.
Telefon Wsparcia w Kryzysie: 880 116 331 (wtorek i czwartek, 19:00–22:00)
W Punkt: grupy wsparcia dla rodziców. Terminy i zapisy: formularz na stronie wpunkt.org.